Bir tanının nasıl konulduğu sorusu, ilk bakışta teknik ve tarafsız bir mesele gibi görünür. Oysa biraz durup düşündüğümüzde, tanı koyma yetkisinin kimde olduğu, hangi kurumların söz sahibi sayıldığı ve bireyin bu süreçte ne kadar görünür olduğu; gücün, düzenin ve meşruiyetnin nasıl işlediğine dair çok şey söyler. Fibromiyalji tanısı kim koyar? sorusu da tam bu nedenle yalnızca tıbbî değil, siyasal bir sorudur.
Fibromiyalji Tanısı Kim Koyar? Yetki ve Gücün Kesişim Noktası
Fibromiyalji, yaygın kas-iskelet ağrıları, yorgunluk ve bilişsel zorlanmalarla seyreden; laboratuvar testleriyle kolayca doğrulanamayan bir sendromdur. Güncel tıbbi uygulamalarda fibromiyalji tanısını genellikle fizik tedavi ve rehabilitasyon uzmanları, romatologlar ve kimi durumlarda nöroloji ya da psikiyatri hekimleri koyar. Ancak siyaset bilimi perspektifinden bakıldığında bu yanıt yeterli değildir.
Asıl mesele şudur: Bu tanıyı koyma yetkisi neden ve nasıl bu aktörlerde toplanmıştır? Hangi kurumsal düzenlemeler, hangi bilgi biçimlerini “geçerli” saymaktadır?
Kurumlar ve Tanı Koyma Tekeli
Modern devletlerde sağlık, kurumsallaşmış bir alandır. Üniversiteler, uzmanlık dernekleri, sağlık bakanlıkları ve sigorta sistemleri; tanı koyma yetkisini belirli meslek gruplarına devreder. Bu, Max Weber’in sözünü ettiği rasyonel–hukuki otoritenin tipik bir örneğidir. Fibromiyalji tanısı da bu kurumsal ağ içinde anlam kazanır.
Ancak fibromiyaljinin “nesnel” testlerle doğrulanamaması, kurumsal gücü daha görünür hâle getirir. Tanı, çoğu zaman hekimin klinik değerlendirmesine, yani yoruma dayanır. Bu da bizi şu soruya getirir: Yorumu kimin yaptığı neden bu kadar önemlidir?
Uzmanlık ve Meşruiyet
Burada meşruiyet kavramı devreye girer. Bir hekimin “fibromiyalji” demesiyle, hastanın deneyimi resmiyet kazanır. Ağrı, bireysel bir his olmaktan çıkar; kamusal olarak tanınan bir gerçekliğe dönüşür. Tanı koyma yetkisi, bu dönüşümün anahtarıdır.
İdeolojiler: Görünmeyen Hastalık, Görünmeyen Yurttaş
Fibromiyalji, çoğu zaman “görünmeyen” bir hastalık olarak tanımlanır. Bu görünmezlik, neoliberal sağlık ideolojileriyle yakından ilişkilidir. Verimlilik, ölçülebilirlik ve hızlı sonuç beklentisi; fibromiyalji gibi sınırları belirsiz durumları sorunlu hâle getirir.
Bazı siyasal bağlamlarda fibromiyalji hastaları, “abartılı şikâyetleri olan yurttaşlar” olarak damgalanabilir. Bu, ideolojinin beden üzerinden nasıl işlediğini gösterir. Hangi ağrının “gerçek” sayıldığı, hangi yurttaşın “haklı” kabul edildiği siyasal bir tercihtir.
Karşılaştırmalı Bir Bakış
İskandinav ülkelerinde fibromiyalji tanısının sosyal devlet mantığı içinde ele alındığı görülür. Tanı alan birey, iş gücü piyasasında korunur; rehabilitasyon ve sosyal destek mekanizmalarına daha kolay erişir. Buna karşılık daha piyasa odaklı sağlık sistemlerinde, tanının kabulü sigorta şirketlerinin ve bürokrasinin süzgecinden geçer.
Bu fark, fibromiyalji tanısını koyan kişinin yalnızca hekim değil; dolaylı olarak devletin kendisi olduğunu düşündürür.
Yurttaşlık ve Tanı: Hakların Kapısını Açan Anahtar
Fibromiyalji tanısı kim koyar sorusu, yurttaşlık haklarıyla doğrudan bağlantılıdır. Tanı, bireyin sosyal güvenlikten yararlanmasını, çalışma koşullarında düzenleme talep etmesini ya da engellilik statüsüne başvurmasını mümkün kılar.
Bu noktada tanı, bir tür siyasal kimlik belgesine dönüşür. Tanısı olmayan bir fibromiyalji hastası, sistem gözünde “yok”tur. Bu durum, yurttaşlığın koşullu doğasını açığa çıkarır.
Katılım burada kritik bir kavramdır. Birey, tanı sayesinde kamusal alana katılabilir; taleplerini dile getirebilir.
Hasta Hareketleri ve Demokratik Baskı
Son yıllarda fibromiyalji hasta derneklerinin ve çevrimiçi toplulukların artışı tesadüf değildir. Bu gruplar, tanının keyfîliğine karşı kolektif bir ses üretir. “Bizi ciddiye alın” talebi, aslında demokratik bir taleptir.
Siyaset bilimi açısından bu, alttan yukarıya bir meşruiyet mücadelesidir. Tanının yalnızca uzmanlar tarafından değil, deneyimi yaşayanlar tarafından da şekillendirilmesi istenir.
İktidar İlişkileri: Hekim, Hasta ve Devlet Üçgeni
Fibromiyalji tanısı süreci, üçlü bir iktidar ilişkisi içinde işler: hekim, hasta ve devlet. Hekim bilgi gücüne sahiptir; devlet düzenleyici güce; hasta ise deneyime. Ancak bu üç unsur eşit değildir.
Hekimin sözü, hastanın anlatısından daha “ağır” gelir. Devletin kuralları, her ikisini de sınırlar. Bu durum, Michel Foucault’nun biyopolitika kavramıyla açıklanabilir: Bedenler, bilgi ve iktidar aracılığıyla yönetilir.
Tanı Koymanın Politik Bedeli
Bir hekimin fibromiyalji tanısı koyması, yalnızca klinik değil; siyasal bir karardır. Çünkü bu tanı, kaynak dağılımını etkiler: ilaçlar, raporlar, izinler, bütçeler… Bu yüzden bazı sistemlerde tanı koyma konusunda örtük bir isteksizlik oluşabilir.
Burada provokatif bir soru sormak gerekir: Tanı koymamak da bir siyasal tercih değil midir?
Demokrasi ve Sağlık: Kimin Sesi Duyuluyor?
Demokratik bir düzende, sağlık politikalarının yurttaşların ihtiyaçlarına yanıt vermesi beklenir. Ancak fibromiyalji örneği, demokrasinin sınırlarını gösterir. Sandıkta oy veren bir yurttaş, muayene odasında ne kadar söz sahibidir?
Katılım, yalnızca seçimlerle sınırlı değildir. Sağlık politikalarının belirlenmesinde hasta deneyimlerinin dikkate alınması, demokratik katılımın bir parçasıdır.
Kişisel Bir Değerlendirme
Fibromiyalji tanısı alan birinin anlattığı şu cümle akılda kalıcıdır: “Tanıyı aldığımda ağrım geçmedi ama ilk kez inanıldım.” Bu söz, tanının siyasal anlamını berraklaştırır. İnanılmak, tanınmak, meşru sayılmak… Bunlar demokrasinin gündelik hayattaki karşılıklarıdır.
Sonuç Yerine: Tanı Kimin Yetkisinde?
Fibromiyalji tanısı kim koyar sorusuna teknik bir yanıt vermek mümkündür. Ama siyaset bilimi perspektifi, bu yanıtın arkasındaki güç ilişkilerini görünür kılar. Tanı, yalnızca bir sağlık kararı değil; meşruiyet, yurttaşlık ve demokrasiyle örülü bir süreçtir.
Son bir soru ile bitirmek isterim: Bir toplumda ağrıya kimin ad verdiği, aslında o toplumda kimin sözünün değerli olduğunu göstermez mi? Bu soruya verilecek yanıt, fibromiyaljinin ötesinde, siyasal düzenin kendisini anlamamıza yardımcı olabilir.